De heksengemeenten van België

Onze routes in een heksengemeente

De heksen van Laarne

12 haltes

Zeg niet heks, zeg toveres

In de Vlaamse processtukken komt het woord heks niet voor. Daar staat telkens toveres. Het woord heks raakte pas vanaf de zeventiende eeuw ingeburgerd, en het beeld dat we er nu bij zien, een oude vrouw met een punthoed op een bezem, is grotendeels het werk van schilder Pieter Bruegel. Vóór de zestiende eeuw bestond dat stereotype niet.

Dat klinkt als een detail, maar het is het niet. De vrouwen in onze routes waren vroedvrouw, herbergierster, spinster en boerin. Ze waren geen heksen. Ze werden ervan beschuldigd, gefolterd tot ze bekenden, en daarna gedood. Wij noemen ze dus bij hun naam en bij hun beroep.

Waarom net in de dorpen

De heksenvervolgingen liepen van de vijftiende tot de achttiende eeuw, in heel Europa, maar niet overal even hard. In onze streken vielen de meeste processen buiten de grote steden, waar er minder toezicht was op de plaatselijke rechtspraak. Een dorp met een eigen heer en een eigen rechtbank kon veel verder gaan dan een stad. Dat verklaart waarom een gemeente als Laarne in twee jaar zes processen kende.

Wie veroordeeld werd, verloor ook alles: de goederen werden verbeurd verklaard, zodat de familie berooid achterbleef, met daarbovenop het stempel familie van. Het onrecht stopte dus niet bij de brandstapel.

Het netwerk

Op 25 november 2023 ondertekenden elf lokale besturen in Laarne een engagementsverklaring om blijvend aandacht te vragen voor de heksenvervolging en wat die heeft nagelaten. Stad Hasselt onderschrijft die missie als partner.

Zij kozen 25 november als nationale herdenkingsdag, dezelfde dag als de Internationale Dag tegen Geweld tegen Vrouwen. Dat is geen toeval: hun uitgangspunt is dat uitsluiting en het aanwijzen van een schuldige niet tot het verleden behoren.

Tovenarij maakt geen deel uit van dit netwerk. We volgen wel hun uitgangspunt dat de historische context correct moet blijven.