Dokke van d'Heulebeke

In Beselare kende men haar als Dokke van d'Heulebeke. Ze leefde volgens de oude verhalen rond het begin van de achttiende eeuw, in een klein huisje bij de Mispelaerebeek. Mensen kwamen naar haar toe met vragen waarop niemand anders een antwoord kon geven. Dokke kon kaarten leggen en in handen lezen. Wie haar bezocht, wilde weten wat hem te wachten stond, geluk, ongeluk, liefde, ziekte, misschien zelfs de dood. Maar in Beselare begon men zich af te vragen waar Dokke die kennis vandaan haalde. Want wie de toekomst kon voorspellen, moest volgens het oude volksgeloof geholpen worden door iets wat gewone mensen niet konden zien. Al snel ging het gerucht dat Dokke omgang had met de duivel. 

Toen ze oud en ziek werd, kreeg dat verhaal een veel donkerder einde. Volgens de overlevering zat er aan het voeteneinde van haar sterfbed een zwarte geit. Rond haar woning zouden vreemde dingen gebeurd zijn en niemand uit de buurt durfde zomaar binnen te gaan. Pas toen het lange tijd stil bleef, waagden enkele mensen zich in het huis. Daar vonden ze Dokke dood in haar bed. Maar haar lichaam lag er volgens het verhaal niet normaal bij. Haar hoofd stond achterstevoren gedraaid. Voor de mensen van Beselare was er maar één verklaring: de duivel was gekomen om haar op te eisen en had haar zelf de nek omgedraaid. 

Iemand maakte een kruisteken en nam de muts van Dokkes hoofd. Op datzelfde ogenblik zou iets sissend uit de kamer zijn weggevlucht. Meteen hing er een ondraaglijke geur van zwavel en brandend pek in het huis. Niemand durfde haar lichaam nog aan te raken. En diezelfde nacht begon het kleine huis te branden. Het vuur verteerde de woning en Dokkes lichaam lag nog binnen. Volgens de oude vertelling durfde men daarna zelfs geen nieuw huis meer op die plek te bouwen. Dokke was verdwenen, maar in Beselare bleef één verhaal overeind: de waarzegster van d'Heulebeke was uiteindelijk komen halen door de duivel zelf.

We staan hier in het oude beeklandschap buiten Beselare, vlak bij de Heulebeek. Ook Dokke van d'Heulebeke wordt al lang met deze omgeving verbonden. Volgens de oudste Beselaarse verhalen woonde ze bij een beek die men de Mispelaerebeek noemde. Waar haar huis precies stond, is vandaag niet meer bekend, maar hier komen we opnieuw terecht in het landschap waarin haar verhaal werd verteld.

Over de echte vrouw achter Dokke van d'Heulebeke weten we weinig. In oudere heemkundige gegevens wordt ze rond 1700 geplaatst en aangeduid als Dokke van der Beke. Mogelijk gaat het om dezelfde persoon die later in de overlevering Dokke van Deulebeke of d'Heulebeke werd genoemd. Haar volledige burgerlijke naam, geboortedatum, familie en precieze sterfdatum zijn niet bekend.

Wat wel consequent terugkomt, is dat ze bekendstond als waarzegster en handlezer. Latere verhalen maken van haar ook een kaartlegster. In het sterk christelijke wereldbeeld van die tijd kon waarzeggerij snel als verdacht worden beschouwd. Wie beweerde kennis te hebben over de toekomst, kreeg al gauw de reputatie dat die kennis niet van God afkomstig was. Zo kon een vrouw die handen las of voorspellingen deed langzaam veranderen in een heks die zogezegd met de duivel samenwerkte.

Voor het spectaculaire einde van haar verhaal bestaat geen historisch bewijs. De zwarte geit, het omgedraaide hoofd, de geur van zwavel en het afbranden van haar huis behoren tot de Beselaarse folklore. Ook van een officieel heksenproces tegen Dokke is niets bekend. Er is geen bewezen arrestatie, veroordeling of executie wegens hekserij.

Historisch blijven we dus achter met een veel eenvoudiger beeld: een vrouw die rond 1700 in de Beselaarse overlevering bekendstond als Dokke van der Beke, en die zich bezighield met waarzeggerij en handlezen. Wie zij precies was, kunnen we vandaag niet meer reconstrueren. Maar rond haar ontstond wel een van de donkerste verhalen van heel Beselare.