Fyte Kwick

Het was ongeveer 1699, rond het begin van oktober, toen Fyte Kwick in Beselare verscheen.

Niemand wist waar ze vandaan kwam.

Ze trok naar het Vuilewaesbusch en vestigde zich daar, aan de rand van het bos, in een vervallen stulp. Geen behoorlijk huis, maar een bouwsel van leem, vermengd met braamscheuten, biezen en stro.

Fyte zag er even vreemd uit als de plaats waar ze woonde. Ze was klein, verschrompeld en misvormd. Haar gezicht leek volgens de verhalen bijna een derde te lang. En nog vóór ge haar zag aankomen, kon ge haar horen. Fyte was zo zwaar kortademig dat haar adem piepte en van ver te horen was.

Maar het vreemdste gebeurde in haar hut.

Er kwamen mensen.

Geen buren die even langskwamen. Vreemde bezoekers trokken naar het Vuilewaesbusch om Fyte te raadplegen. Want Fyte Kwick kon waarzeggen.

Mensen kwamen bij haar wanneer ze wilden weten wat hen te wachten stond. Wie met vragen zat waarop niemand een antwoord kon geven, zocht de vrouw in het bos op.

En dat was gevaarlijke kennis.

Want in Beselare geloofde men dat een mens de toekomst niet zomaar kon kennen. Wie werkelijk kon waarzeggen, moest die kennis ergens vandaan gekregen hebben. En volgens het volksgeloof van die tijd kon dat maar van één plaats komen.

Van de duivel.

Zo werd verteld dat Fyte haar ziel aan de vijand had overgegeven in ruil voor haar gave om te voorspellen wat nog moest gebeuren.

Ze werd bij de toveressen gerekend.

Ook kruiden lijken bij haar verhaal te horen. Op de plaats waar haar hut stond, zouden later biezen, duivelsklauw en kwikkruid groeien. Vooral dat laatste is opvallend. Kwikkruid werd vroeger medicinaal gebruikt en zou zelfs aan de oorsprong kunnen liggen van haar bijnaam: Fiete Kwik.

Bijna veertig jaar bleef de vreemde waarzegster aan het Vuilewaesbusch wonen.

En toen gebeurde iets waarvoor zelfs de mensen van Beselare geen verklaring hadden.

In de winter van 1739 op 1740 verdween Fyte Kwick.

Geen lichaam.

Geen graf.

Geen afscheid.

Ze was eenvoudigweg weg.

In Beselare stelde men zich twee mogelijkheden voor. Misschien was ze naar een andere streek vertrokken.

Maar er werd ook iets anders verteld.

Fyte had haar ziel aan de duivel gegeven. Toen haar tijd gekomen was, had hij haar niet alleen meegenomen...

hij had ervoor gezorgd dat zelfs haar lichaam niet achterbleef.

Fyte Kwick werd nooit meer gezien.

minder backspaces aub

Bij Fyte Kwick moeten we veel voorzichtiger zijn dan bij bijvoorbeeld Sefa Bubbels.

Van Sefa kennen we een volledige naam, familieleden, huwelijk en kinderen. Van Fyte hebben we dat niet.

We kennen geen bewezen geboortedatum, geboorteplaats, ouders, echtgenoot of officiële volledige naam. De historische bronnen die vandaag gebruikt worden voor haar verhaal gaan uiteindelijk terug op de Beselaarse volksverhalen die heemkundige Jozef Maes verzamelde.

Maes noteerde dat Fiete Kwik zich in 1699 in Beselare vestigde, er bekendstond als waarzegster, waarschijnlijk ook kruiden kweekte en rond 1740 weer verdween.

Maar zelfs Maes waarschuwde voor zijn eigen materiaal. Hij schreef dat niet meer uit te maken was in hoeverre deze oude sagen werkelijk op historische gebeurtenissen berustten. Hij verzamelde verhalen en oudere notities die al generaties in Beselare circuleerden.

Dat betekent iets belangrijks:

we kunnen vandaag niet met zekerheid bewijzen wie de historische vrouw achter Fyte Kwick precies was, of zelfs hoeveel van haar biografie letterlijk historisch is.

Waarom werd ze dan een heks?

In het verhaal is dat eigenlijk heel duidelijk.

Fyte was een waarzegster.

In het sterk religieuze volksgeloof van de zeventiende en achttiende eeuw was waarzeggerij geen onschuldige bezigheid. De toekomst behoorde aan God. Wie beweerde verborgen zaken of toekomstige gebeurtenissen te kennen, kon ervan verdacht worden die kennis van de duivel te ontvangen.

Fyte leefde bovendien alleen, aan de rand van een bos, was volgens de overlevering lichamelijk opvallend en kreeg vreemd bezoek van mensen die haar in het geheim kwamen raadplegen.

Waarschijnlijk hield ze zich ook met kruiden bezig.

Dat zijn precies de eigenschappen die we vaker zien in de verhalen over de Beselaarse heksen: alleenstaande of gemarginaliseerde vrouwen, kruidenkennis, volksgeneeskunde of waarzeggerij, waarna angst en bijgeloof de rest deden.

Er is nog een opmerkelijke historische aanwijzing.

In Beselare leefde Carolus Nuitten (1689–1763), een zogenaamde toverij-belezer: iemand die men inschakelde om vermeende betoveringen ongedaan te maken. In een door Jozef Maes gepubliceerd bezweringsgebed noemde Nuitten negen van de tien bekende Beselaarse heksen bij naam. Alleen Babbe van d’Eijerpanders ontbrak. Dat betekent dat ook de naam van Fiete Kwik deel uitmaakte van die oude lokale traditie.

Maar een proces tegen haar?

Dat kennen we niet.

Er is geen bekend bewijs dat Fyte Kwick door een rechtbank wegens hekserij werd vervolgd, veroordeeld of op een brandstapel terechtkwam.

Wat we hebben is iets anders:

een vrouw, of minstens de herinnering aan een vrouw, die in Beselare bekendstond als waarzegster en die in de plaatselijke overlevering langzaam veranderde in Fyte Kwick, de heks van het Vuilewaesbusch.